In de voetsporen van een legende: op zoek naar Jeanne d'Arc in de Vogezen
Wie aan Jeanne d'Arc denkt, ziet vaak brandstapels in Rouen of het Beleg van Orléans voor zich. Maar om de echte 'Maagd van Orléans' te begrijpen, reizen wij terug naar waar het begon. We trekken naar het verstilde, groene hart van de Vogezen. In de regio L'Ouest des Vosges hangt de geschiedenis nog tastbaar in de lucht, ver weg van het massatoerisme. Naar Coeur de Lorraine.
Een popicoon uit 1412
In 1982 scoorde de Britse band Orchestral Manoevres in the Dark (OMD) een wereldhit met "Maid of Orleans", naar aanleiding de 550-ste verjaardag van de dood van Jeanne d'Arc. Het is een melancholische ballade over liefde en opoffering. Het nummer bewijst dat Jeanne, zelfs eeuwen later, nog steeds tot de verbeelding spreekt. Maar wie was dit meisje werkelijk? Om die vraag te beantwoorden, verlaten we de gebaande paden. We kiezen voor een landschap van traag meanderende rivieren en glooiende heuvels waar een van de meest onwaarschijnlijke verhalen uit de geschiedenis begon.
Domrémy-la-Pucelle: waar de stemmen begonnen
Onze zoektocht start in Domrémy-la-Pucelle. Dit bescheiden dorpje aan de oevers van de Maas, aan de Noordelijke grens van de Vogezen. Het is een typisch Lotharings dorp dat quasi bestaat uit één lange straat die de geschiedenis draagt.
Het geboortehuis (Maison Natale) is ontroerend eenvoudig. Hier werd (vermoedelijk) Jeanne op 6 januari 1412 geboren. Een vroom meisje in een nogal welgesteld landbouwersgezin. Hier kreeg ze ook haar visioenen en hoorde ze stemmen die haar opdroegen om Frankrijk en de Koning in spé te bevrijden. Wanneer je de drempel overstapt, voel je de koelte van de dikke muren en ruik je de geur van oud hout en kalk.
"In Domrémy is Jeanne geen verre heilige uit de boeken, maar nog steeds het meisje van de buren," vertelt een lokale gids ons terwijl we door de lege geboortekamer wandelen.
Boven de deur het wapenschild van Frankrijk tussen twee kleinere wapenschilden, één met de familiewapens en één met drie ploegijzers. In een nis het beeld van een knielende Jeanne, een kopie van een 16e -eeuws origineel. Binnen zie je vier ruimtes: Le Chambre Natale, de kamer van haar drie broers, de kamer van Jeanne en haar zuster en een voorraadplaats.
In dit huis kreeg ze haar eerste visioenen.
Vlak naast het huis vind je het moderne bezoekerscentrum Visages de Jehanne. Je wordt ondergedompeld in de middeleeuwse wereld met afbeeldingen en audiovisuele beelden. Een grote galerij plaatst Jeanne terug in: haar kindertijd, haar vertrek, de twee processen, de veroordeling en de rehabilitatie. Hier zie je hoe kunstenaars haar door de eeuwen heen afbeeldden. Omdat er nooit een portret van haar is gemaakt tijdens haar leven, blijft haar gezicht een mysterie dat elke generatie opnieuw invult.
De basiliek en het uitzicht over de Maas
Juist boven het dorpje, met een mooi zicht op de Maasvallei, troont de Basilique Sainte-Jeanne-d'Arc. In de 19e eeuw was er al een grote interesse om haar te erkennen met eerbiedwaardigheid, zalig maken tot zelfs heilig verklaren. In 1881 begon men met de bouw van een bescheiden kapel met crypte. Deze crypte is nu gewijd aan Notre Dame des Armées. Later werd er boven deze kapel een grotere kerk gebouwd die in 1925 voltooid was.
Binnenin een prachtige combinatie van mozaïek, zowel in het koor als in de koepels. Ook een achttal grote schilderijen, die het leven van Jeanne overlopen, van haar jeugd in Domrémy tot haar dood in Rouen op de brandstapel. Het geheel wordt omzoomd door kleurrijke glasramen.
Op de esplanade voor de basiliek nog beelden van Jeanne, haar ouders en beschermheiligen. Trouwens Jeanne d'Arc is altijd geassocieerd met St. Michel, St. Catherine en St. Marguerite.
Voor groepen is dit een ideale stop. Er is voldoende ruimte en het nabijgelegen restaurant "Du Bois Chenu" biedt een panoramisch uitzicht over de vallei. Het is een plek waar je de tijd neemt om de omgeving in je op te nemen.
Vaucouleurs en Neufchâteau: momenten van moed
Twintig kilometer naar het noorden ligt Vaucouleurs. Hier schreef Jeanne geschiedenis in februari 1429. Na verschillende pogingen kon ze eindelijk vertrekken naar de Dauphin (de latere Koning Charles VII). De Porte de France en een eeuwenoude lindeboom zijn de laatste getuigen van haar vertrek.
Hierboven was ook een kasteelkapel met crypte. Sinds 1928 staat er nu een neogotische reconstructie met binnenin, hoe kan het ook anders, vele glasramen met verhalen over Jeanne.
Voor de die hards, is er in het stadje zelf nog het "Musée Jehanne d'Arc". Hier gebruikt men ook nog de oude spelling van haar naam. Dit museum is in feite een aanvulling op Domrémy.
Jeanne d'Arc was inspiratie voor schrijvers, geschiedkundigen en kunstenaars vanaf de Middeleeuwen tot nu. Het beeld van Jeanne en zijn evolutie door de eeuwen heen: het religieuze beeld, het beeld tussen legende en waarheid, historisch gezien, seculiere beelden en invloed op media en het herstel van een mythe. Je kan dit museum combineren met een bezoek aan het stadhuis, dat een aantal moderne hangtapijten in de hal heeft en in de trouwzaal een monumentaal schilderij "Le Départ de Jehanne d'Arc de Vaucouleurs".
Jeanne D'Arc, is veel geschiedenis, veel mythe maar ook heel veel legenden. Deze mixte maakt het wel erg interessant.
Iets verderop ligt Neufchâteau. Het hart van dit stadje is de Place Jeanne d'Arc, omringd door statige 17e-eeuwse panden. Midden op het plein prijkt het standbeeld van de Franse heldin. Neufchâteau staat bovendien vermeld in de Michelin-gids "Les 100 Plus Beaux Détours de France". Dit stadje in het hart van het Lotharingse platteland beschikt over een prachtig historisch centrum.
De St. Nicolas-kerk is zeker een bezoek waard. De kerk is uniek omdat ze gedeeltelijk rust op een romaanse crypte uit het einde van de 12e eeuw. Deze crypte fungeert als fundament om het hoogteverschil van de heuvel te overbruggen. In de bovenkerk vind je, naast twee prachtige 17e-eeuwse altaarstukken, een indrukwekkende beeldengroep van negen stenen figuren.
Deze beeldengroep staat bekend als de Mise au tombeau (Graflegging) of L'Onction du Christ (de Zalving van Christus). Het meesterwerk dateert specifiek uit 1495 en is in 1792 overgebracht vanuit het inmiddels verdwenen klooster van de Cordeliers (de franciscanen van Neufchâteau) om het kunstwerk te redden tijdens de woelige jaren van de Franse Revolutie.
Wist-je-datje:
- Grafleggingen in de kunstgeschiedenis bestaan bijna altijd uit een vaste groep van acht personen. Deze variant in Neufchâteau is uniek omdat er een negende beeld is toegevoegd: een soldaat die de wacht houdt bij het graf.
- In Frankrijk (en dus ook in Neufchâteau) was 'Cordeliers' de volksnaam voor de franciscanaanse minderbroeders. Ze dankten die naam aan de corde (het knopenkoord) die zij om hun middel droegen.
Om verwarring te voorkomen: Neufchâteau telde vroeger twee verschillende kloosters met elk hun eigen verhaal.
- Allereerst was er Le Couvent des Cordeliers, een middeleeuws franciscanenklooster uit de 13e eeuw dat inmiddels grotendeels is verdwenen. Uit dit klooster is de beroemde 15e-eeuwse beeldengroep afkomstig.
- Daarnaast ligt aan de Place Jeanne d'Arc Le Couvent des Augustines. Dit 17e-eeuwse klooster van de augustinessen kende na het vertrek van de religieuzen tijdens de Franse Revolutie een kleurrijke geschiedenis. Het complex werd genationaliseerd en de bestemming veranderde regelmatig; het deed achtereenvolgens dienst als rechtbank, gevangenis, kazerne en zelfs als meisjesschool (Collège de Jeunes Filles). Tegenwoordig is het complex prachtig gerestaureerd en biedt het onderdak aan het cultureel centrum van de stad (Trait d'Union), waardoor het nog altijd een centrale rol speelt in Neufchâteau.
Op je wandeling door de stad kom je onder meer het oude Tribunaal tegen en in een vleugel van het oude klooster kom je terecht in het Italiaans theater Le Scala.
Ga ook even in het stadhuis, de renaissancetrappen bezichtigen. Ze dateren uit de 16e eeuw en zijn in 2014 volledig gerestaureerd. Boven na 100 trappen heb je een mooi zicht over de stad. Er zijn verschillende formules om de historische kern te bezoeken.
Hotel L'Evidence op 10 min te voet van het historisch centrum is een gezellig familiehotel met een brasserie vol typische streekgerechten.
Contrast in de Meuse: van loopgraven tot kunst
Het landschap van de Vogezen en de Meuse is getekend door strijd, ook uit recentere tijden. Die geschiedenis voelt tastbaar dichtbij wanneer je door de dichte bossen rijdt. Toch is er ook ruimte voor cultuur: je kunt hier kiezen tussen het verleden en eigentijdse kunst.
Rond het stadje Saint-Mihiel liggen bijvoorbeeld de diepe littekens van de Eerste Wereldoorlog: de Saillant de St. Mihiel. De Saillant of boog (uitstulping in het front) kwam reeds vroeg tot stand in 1914.
De Duitse linies situeerden zich ruwweg van het gebied ten westen van Verdun tot aan Pont-à-Mousson (ten zuiden van Metz), met een driehoekige uitstulping rond Saint-Mihiel die als een boog van bijna 20 kilometer in de Franse verdedigingssector sneed.
Het gebied bleef vier jaar lang in Duitse handen, tot het Frans-Amerikaanse offensief in september 1918. Het was het toneel van een ware stellingenoorlog waarin nauwelijks beweging zat. Beide partijen groeven zich op hun eigen manier in, gescheiden door een niemandsland van amper honderd meter.
Vandaag de dag zijn de Franse en Duitse loopgraven in de bossen op enkele kilometers van Saint-Mihiel nog steeds goed zichtbaar. Het verschil tussen beide is opvallend: de Duitse linies werden destijds vaak in beton uitgevoerd, terwijl de Franse loopgraven van hout waren. Een van die Franse loopgraven is enkele jaren geleden volledig gereconstrueerd. Je kunt dit gebied zelfstandig bezoeken via de informatieborden in het bos, of op pad gaan met een gids. Dichtbij ligt ook een Duitse militaire begraafplaats, opgebouwd met de originele grafstenen van kleinere, inmiddels verdwenen begraafplaatsen.
Ondanks het heftige verleden is het hier nu doodstil. Het enige wat je hoort is het ritselen van de bladeren en je eigen voetstappen op de bosgrond.
Vents des Forêts: kunst die ademt
Wie de geschiedenis even wil laten rusten, vindt in het staatsbos van Marcaullieu een bijzondere plek: Vents des Forêts. Verspreid over zeven wandelroutes staan bijna 200 hedendaagse kunstwerken.
Het is een unieke ervaring om plotseling oog in oog te staan met een sculptuur midden in de natuur. ~Diane
Op zo'n negen kilometer buiten Saint-Mihiel ligt het grote staatsbos Forêt Domaniale de Marbotte (ook bekend als de bossen rond de Marcaullieu-vallei). In en rond dit bos liggen zes kleine dorpjes. In een van hen, Lahaymeix, ontstond in 1997 het unieke initiatief 'Vent des Forêts'. Inmiddels, in 2026, zijn er zeven verschillende routes door het bos uitgestippeld, die je te voet, te paard of met de mountainbike (VTT) kunt verkennen.
Verspreid over het hele gebied staan bijna tweehonderd hedendaagse kunstwerken. Sommige daarvan trotseren de elementen al tientallen jaren, terwijl andere recenter zijn toegevoegd. Bij elk kunstwerk vind je een bordje met uitleg.
Voor routes, kaarten en extra informatie kun je terecht in het Maison Vent des Forêts, gevestigd in het sfeervolle oude café van Lahaymeix. Sinds kort staat hier ook een gloednieuw gebouw waar kunstenaars ter plekke aan hun projecten kunnen werken. Het maakt van dit landelijke gebied een bijzonder, experimenteel buitenatelier. Wil je de sfeer écht goed in je opnemen? In het bos zijn zelfs twee unieke overnachtingsplekken ingericht.
De smaak van de regio
We sluiten onze reis af in Saint-Mihiel bij de vierde generatie van Maison Polmard (9 Place du Saulcy). Deze slagersfamilie is wereldberoemd om hun passie en het fokken van hun eigen runderen. Naast de indrukwekkende slagerij en charcuterietoog vind je hier ook een restaurant, waar je geniet van superlekkere menu's met hun eigen, perfect gerijpte vlees. Het vakmanschap spat van je bord en het is de perfecte plek om na te praten over de contrasten van deze prachtige streek.
L'Ouest des Vosges is een regio die dwingt tot een lager tempo. Of je nu komt voor de religieuze geschiedenis van Jeanne d'Arc of voor de rauwe herinneringen aan de Grote Oorlog; de stilte van het landschap verbindt alles. Het nodigt je uit om niet alleen te kijken, maar ook echt stil te staan bij de verhalen die deze grond bewaart.
Algemene tips:
1) zoek je naar andere bezienswaardigheden in de buurt, raadpleeg dan onze Toeristische kaart van VeDi-Trips.be.
2) Je kunt onze overzichtslijsten raadplegen: per thema of per regio
3)
Fotografie en Tekst © Gust Charrin | Gepub. 28 mei 2026
Een gastbijdrage van Gust Charrin. Dank je wel Gust!
