Destination Coeur de Flandre: Een Ontdekkingsreis over 'de Schreve'
De Vlaamse Westhoek stopt niet bij de landsgrens. Net over 'de schreve', in Frans-Vlaanderen, ontdekken we Coeur de Flandre. Dit gebied tussen Cassel, Bailleul en Hazebrouck voelt verrassend vertrouwd aan, maar met die typische Franse schwung. We nemen je mee op een tocht door een regio waar geschiedenis en ambacht hand in hand gaan.
Cassel: Het baken op de berg
Onze tocht begint in Cassel, strategisch genesteld op de 176 meter hoge Casselberg. Voor wielerliefhebbers is dit een iconische beklimming, bekend van de Vierdaagse van Duinkerke.
Terwijl we over de kasseien van de Grand Place wandelen, voelen we de eeuwenoude geschiedenis. De Romeinen kozen deze plek niet zomaar: hier kwamen destijds zeven heerwegen samen. Een klein restant van de Romeinse muur herinnert ons nog aan die periode. Keizer Augustus verdeelde zijn provincies destijds in in civitates, waaronder de Civitas Menapiorum. De hoofdstad daarvan was Castellum Menapiorum, het huidige Kassel.
Schrijf je Cassel of Kassel?
- Cassel (met een C): Dit is de officiële Franse schrijfwijze. Dit zie je op de Franse verkeersborden, op de officiële website van de stad en op landkaarten.
- Kassel (met een K): Dit is de Nederlandse naam (exoniem). Omdat de stad in Frans-Vlaanderen ligt en een Vlaamse geschiedenis heeft, noemen wij het in het Nederlands van oudsher Kassel.
Vandaag ervaar je in Cassel een rust die bijna on-Frans aanvoelt. Terwijl we over de Grand Place wandelen, vallen de prachtig bewaarde gevels op. Dat dit erfgoed nog overeind staat, is geen toeval. Terwijl nabijgelegen steden tijdens de Eerste Wereldoorlog tot puin werden herleid, bleef Cassel gespaard omdat het dienst deed als het kloppende hart van de geallieerde strategie.
Maarschalk Foch vestigde hier zijn hoofdkwartier. Vanaf de hoogte van de Casselberg hadden de bevelhebbers een ongehinderd zicht op de frontlinies in de vlakte. Cassel was simpelweg te waardevol als observatiepost om te laten vernietigen. Tijdens een stadswandeling langs de oude omwallingen en de Onze-Lieve-Vrouwekerk zie je dan ook geen grijze heropbouw, maar authentieke geschiedenis die de stormen der tijd heeft doorstaan.
Via rotsachtige trappen klimmen we naar het hoogste punt van Cassel. Hier stond ooit het kasteel. Naast de oriëntatietafel is er het standbeeld van Maarschalk Foch en een Staakmolen, die af en toe te bezoeken is. De oorspronkelijke Casselse molen brandde af in 1911 en nu staat er sinds de jaren 1950 het exemplaar uit het naburige Arnéke. Een obelisk, bevindt zich in het park Jardin Public du Moulin de Cassel (vlak bij de houten windmolen Moulin de Cassel of Casteel Meulen), ter herinnering aan de drie Slagen bij Cassel (1071, 1328 en 1677). Voor ons is de laatste datum van belang.
De grens getrokken in Noordpeene
Om te begrijpen waarom de grens hier loopt, rijden we negen kilometer westwaarts naar Noordpeene. Hier vond in 1677 de derde Slag bij Cassel plaats.
"In Coeur de Flandre voel je dat de grens slechts een lijntje op de kaart is; de cultuur en de 'goesting' in het leven lopen hier naadloos in elkaar over," vertelt de curator ons.
Om juist te zijn is de derde Slag van Cassel hier uitgevochten dicht aan de Peenebeek. Franse troepen onder leiding van Philippe, Hertog van Orléans en broer van Lodewijk XIV, versloegen hier een Nederlandse strijdmacht onder het bevel van Willem III van Oranje. Een leger dat bijna dubbel in getal was. Het doel van Willem was om het ingesloten Saint-Omer (een enclave van de Spaanse Nederlanden binnen Frankrijk) te bevrijden. Willem verloor echter de slag en de Franse Westhoek kwam door het verdrag van Nijmegen definitief bij Frankrijk. Ruwweg werden hier de grote lijnen van de huidige Frans-Belgische grens vastgelegd.
In het bezoekerscentrum 'Maison de la Bataille' helpt de curator je uitstekend in het Nederlands om deze complexe geschiedenis te ontrafelen. Er is een maquette, die door de lokale school werd gemaakt samen met een videofilm voor de eerste uitleg. De verdere tentoonstelling zit in een mini Spiegelpaleis van Versailles.
Vlaamse meesters en droomtuinen
In het hart van Cassel brengen we uiteraard ook een bezoek aan het Musée de Flandre. Gehuisvest in een prachtig zestiende-eeuws monument, Hôtel de la Noble Cour, met zijn renaissancegevel herbergt een indrukwekkende collectie Vlaamse kunst.
Het herbergt een verzameling die je even doet stilstaan bij de details van een Bruegel of een Van Dyck, P.P. Rubens, J. Bosch of Quinten Matsijs.
Maak op sommige schilderijen kennis met de stijl van het maniërisme, een neiging om menselijke figuren op een onnatuurlijke manier te vervormen. Een persoonlijke artistieke stijl die vooral uit Italië kwam als een laat renaissance stijl. Je kan de tentoonstelling met audiofoon doorlopen en er is steeds een tijdelijke tentoonstelling in de bovenzaal.
De permanente collectie is sinds 2022 ook verrijkt met een aantal schilderijen uit de 16e en 17e eeuw van het Musée des Beaux Arts de Valenciennes. De mix tussen oude meesters en hedendaagse kunst van bijvoorbeeld Hans Op De Beeck werkt verrassend goed. Buiten schilderijen zijn er ook andere kunstwerken en het Antwerps enthousiasme kan niet op met op de esplanade voor de prachtige tuin in terrasvorm, een werk van Panamarenko.
De museumtuin herbergt een prachtige collectie topiary (vormsnoeien). Dit is de eeuwenoude kunst van het snoeien van levende, groenblijvende struiken en bomen in strakke, decoratieve vormen. Denk hierbij aan strakke heggen en geometrische figuren zoals bollen, kubussen of piramides, maar ook aan wiskundige spiralen of zelfs complexe sculpturen van dieren en mensen.
Een wist-je-datje: Deze kunstvorm is ontzettend oud; de Romeinen waren er al dol op. Het woord komt van het Latijnse topiarius, wat 'tuinarchitect' of 'maker van plaatsen' betekent.
Dit vinden we ook terug op de Mont des Récollets — of Wouwenberg (155 m) — het kleinere broertje van de Casselberg. Hier ontdekken we de tuinen van Emmanuel de Quillacq, die de historische familiehoeve transformeerde tot een prachtig groen labyrint.
Als paysagist en tuinarchitect heeft hij de familiehoeve gerestaureerd en er rond een prachtig tuincomplex van gemaakt. Verschillende stijlen met een nadruk op Vlaamse tuinen. Een mengeling van natuur en structuur.
Je stapt van de ene " Chambre", zoals de gepassioneerde eigenaar het noemt, in de andere.
Een opeenvolging van klassieke tuinperken, moestuinen, een renaissancetuin en veel bloemen in diverse kleuren. De vorm snoei topiary is een streling voor het oog. Er zijn geen muren rond de tuin en zo kom je aan één geheel met de omgeving. De tuin is open van maart tot september. Je kan gegidst worden en het estaminet heeft veel lekkers op het menu. Een eigen appelsap met biertaart is een aanrader.
In Cassel nog even aandacht voor een ander mooi gebouw. Chatellerie de Schoebeque is nu een prachtig hotel met thematische kamers (15 in totaal), een mooie tuin en een panoramisch restaurant. Het dateert uit de 18e eeuw en het was een prestigieus herenhuis waar onder meer Koning Albert I en King George V verbleven. Sinds 2016 is het een karakterhotel met veel charme.
Bailleul en de Catsberg: Tussen Wederopbouw en Abdijkaas
In dit belfort bevindt zich een klein museum over de geschiedenis en de wederopbouw van de stad. Tijdens de klim passeer je de horlogezaal en sta je oog in oog met de 35 klokken van de beiaard. Wie via een mangat de laatste meters aflegt en de in totaal 200 treden trotseert, wordt beloond met een weids uitzicht. Op zo'n 60 meter hoogte geniet je van prachtige vergezichten over de grensstreek, het Vlaamse Heuvelland en Frans-Vlaanderen.
De Catsberg op Spirituele Hoogtes
De route voert ons verder naar de Catsberg (164 m), waar de indrukwekkende trappistenabdij (gesticht in 1848) het landschap domineert. Hoewel de abdij zelf niet toegankelijk is voor het publiek, trekken de serene sfeer en de ambachtelijke abdijkaas veel bezoekers naar deze plek.
Wist-je-datje: Wie na de klim hoopt op een lokaal gebrouwen trappistenbier, komt overigens bedrogen uit. Op de Catsberg wordt namelijk geen bier gebrouwen; sterker nog, er is historisch gezien nooit een operationele brouwerij geweest. Toch kun je er wel degelijk genieten van een authentieke Mont des Cats. De Abdij Sainte-Marie du Mont des Cats brengt dit eigen bier sinds 2011 op de markt. Omdat de monniken zelf de installaties missen, wordt het bier volgens hun recept gebrouwen in de Belgische Abdij van Scourmont, de bakermat van het bekende trappistenbier Chimay. Je mag het dus wel een 'trappistenbier' noemen omdat het door trappisten wordt uitgebaat, maar officieel valt het onder de categorie 'buitenbrouwerij-trappist'.
Wat ze trouwens wél al sinds het begin van de 19e eeuw zelf maken op de Catsberg, is hun bekende Mont des Cats-kaas. Die rijpt wel gewoon in de kelders van hun eigen abdij! De kaas volgt een recept uit de abdij van Port-Salut.
De abdijmuren hebben ook herdenkingsplaten aan het Canadese leger dat hier in WO I gestationeerd was. Recent kregen ze nog een nieuw monument.
Maak een wandeling (5 km) naar het nabijgelegen Ermitage-bos vinden we de Kapel van de Passie (1850) in ijzerzandsteen. Achter de kapel is een grot en aan het raster hangen vele stukjes linnen. Dit was (of is) om bescherming te vragen tegen de koorts. De stukjes textiel zijn symbool voor zieken die niet aanwezig kunnen zijn.
Een andere mogelijkheid om de omgeving te verkennen is de 3,5 km wandeling: Deze route laat je genieten van een kuitenbijter (Catsberg). Een route die je zeker zal bekoren. Genieten in het kwadraat!
Halfweg de Catsberg is er ook een der kunststukken van de Land Art structuur collectie. L'Observatoire Caché is één van de sculpturen van deze groep die op herkenbare plaatsen van het Vlaamse en Franse Heuvelland staan, aan beide zijden van de grens, meestal op heuvelruggen. Het zijn design en landschapsarchitecturen waar men vooral gebruik maakte van gemeenschappelijk materiaal zoals de wilg. Meestal zijn ze langs trajecten die je te voet kan ontdekken. In Boeschepe is er het 3D Labyrinthe, niet ver van de molen van Boeschepe.
De Smaak van het Noorden: Estaminets en Artisanale Zepen
Een bezoek aan Frans-Vlaanderen is niet compleet zonder een stop in een estaminet. Wat in de negentiende eeuw begon als een eenvoudig lokaal waar arbeiders kwamen drinken en roken, is vandaag de dag de ultieme plek voor een authentieke, lokale maaltijd.
De unieke sfeer, het houten interieur en de traditionele gerechten vormen de ideale combinatie; ze ademen pure trots en vertellen het verhaal van een rijke cultuur. Twee prachtige voorbeelden hiervan zijn De Vierpot bij de molen van Boeschepe en Le Panoramic op de Grand Place van Cassel.
Hier schuif je aan voor een bord potjevleesch of karbonade, uiteraard vergezeld van een lokaal bier.
Een uitstekende keuze is een eendrachtige klassieker van Brasserie 3 Monts uit Saint-Sylvestre-Cappel. Dit artisanale familiebedrijf brouwt al vier generaties lang — sinds 1920 — met hop uit de eigen streek. Naast de bekende blonde bieren uit de 3 Monts-selectie maken ze karaktervolle bieren met een heel eigen authenticiteit. Een bijzonder voorbeeld uit hun 'Houthakkersgamma' is de Red Houthakker, een krachtig bier met een fruitige afdronk van rode bessen. Wil je het brouwproces van dichtbij beleven? De brouwerij opent op gezette tijden haar deuren voor bezoekers, en in de bijbehorende shop vind je een geweldig aanbod voor thuis.
Geurige ambacht
Onze laatste stop is La Savonnerie de Flandre in Boeschepe: het imperium van Cyril, die hier op ambachtelijke wijze natuurlijke zepen en cosmeticaproducten creëert. Hij maakt gebruik van saponification à froid (koude verzeping) om de kwaliteit en de heilzame werking van de plantaardige oliën optimaal te bewaren.
"Na het verwerken gaan de zepen een tijd de koeling in; ze rijpen eigenlijk net zoals een goede kaas," legt Cyril uit.
Als basis gebruikt Cyril hoogwaardige ingrediënten zoals olijfolie, kokosboter en karitéboter (noten, Vitellaria paradoxa), aangevuld met natuurlijke geuren en kleuren. Na het gieten en snijden gaan de zepen voor langere tijd in een rijpingskamer. Dit drogingsproces is te vergelijken met de affinage van kazen; het zorgt ervoor dat de zeep zacht is voor de huid en langer meegaat.
Veel van zijn creaties hebben een knipoog naar de streek en dragen trotse Vlaamse namen zoals Hop, Haevermelk, Zwartberg en Bloempot. Zelfs voor trouwe viervoeters is er een speciale hondenzeep, naast een mooi assortiment aan verzorgende zalven. De zeepmakerij is op aanvraag te bezoeken en beschikt over een gezellige winkelruimte. Ben je elders in de regio? De producten zijn ook verkrijgbaar in alle vestigingen van het Office de Tourisme de Cœur de Flandre.
Coeur de Flandre, een plezier om onthaald te worden! ~Gust
Praktisch voor je groepsuitstap
Bereikbaarheid: Coeur de Flandre is vlot bereikbaar via de E42 (Lille-Duinkerke). Voor groepen zijn er ruime parkeermogelijkheden aan de voet van de Casselberg en bij de abdij op de Catsberg.
Toegankelijkheid: Het Musée de Flandre (Gratis voor iedereen op de eerste zondag van de maand. ) is goed toegankelijk voor minder mobiele bezoekers. De tuinen op de Wouwenberg en de klim naar het belfort in Bailleul vragen een betere mobiliteit.
Groepstip: Reserveer tijdig in een estaminet voor grotere groepen. De sfeer is onovertroffen, maar de ruimtes zijn vaak authentiek en knus, maar vooral snel volzet zowel 's middags als 's avonds.
Informatie: Office de Tourisme de Cœur de Flandre hebben uitgebreide Nederlandstalige informatie en bieden ook gidsen aan.
Tip voor een origineel uitstapje: Wil je de streek rond de heuvels op een écht unieke manier doorkruisen? Denk dan eens out of the box en huur een legendarische oldtimer, een retro brommer of een hippe elektrische scooter. Het is de perfecte formule voor een verrassend avontuur waarbij de reis zelf al een belevenis is. Kijk voor alle mogelijkheden en routes op de website van Les Belles Échappées.
Coeur de Flandre herinnert ons eraan dat nabijheid en vernieuwing perfect samengaan. Het is een streek die uitnodigt om traag te reizen, te proeven en vooral de verbinding te zien tussen beide zijden van de grens. Wanneer vertrek jij?
Algemene tips:
1) zoek je naar andere bezienswaardigheden in de buurt, raadpleeg dan onze Toeristische kaart van VeDi-Trips.be.
2) Je kunt onze overzichtslijsten raadplegen: per thema of per regio
3)
Fotografie: Openingsfoto © Veerle Boriau en Gust Charrin - Tekst: Gust Charrin met aanvulling van Diane Geerts | Gepub. 18 mei 2026
Een gastbijdrage van Gust Charrin. Dank je wel Gust!
