Mariemont onthult Maria van Hongarije: Macht, Renaissance en intriges in Henegouwen

19-02-2026

Eerst was er het succes van de expo in Oudenaarde, over Margaretha van Parma, buitenechtelijke dochter van keizer Karel V. Nu is het de beurt aan Mariemont. Het museum in Henegouwen focust op de machtige zus van diezelfde keizer Karel: Maria van Hongarije.

Net zoals Margaretha van Parma was zij in de 16e eeuw landvoogdes van de Habsburgse Nederlanden. Wie was die Maria van Hongarije en hoe ver reikte haar invloed aan het keizerlijke hof?

Mariemont in Henegouwen, letterlijk 'Marie-mont' of 'berg van Maria'. Die naam is geen toeval: het plaatsje is genoemd naar Maria van Hongarije (1505-1558). Zij heeft er ooit een jachtslot laten bouwen.

Jan Brueghel I, Zicht op het kasteel van Mariemont, 1612, olieverf op doek

"Kunst was voor Maria geen decor, maar een helder signaal: hier wordt geregeerd met smaak, kennis en visie."

Tot en met 10 mei 2026 brengt het

Domein & Koninklijk Museum van Mariemont

de tentoonstelling 'Maria van Hongarije. Kunst en macht tijdens de Renaissance'

Onze bestemming is het uitgestrekte park van Mariemont in Morlanwelz. We stappen het domein binnen en voelen meteen iets van hoffelijke grandeur en stille geschiedenis. Mariemont ligt op een zachte helling in Henegouwen; het park, het museumgebouw en de paden geven je het gevoel dat je een plek betreedt waar macht en smaak ooit samenkwamen. Deze tentoonstelling is geen droge opsomming van data. Ze is een uitnodiging om te luisteren naar hoe kunst werd ingezet als politiek instrument en om te ervaren hoe een vrouw uit de zestiende eeuw haar invloed zichtbaar maakte.

Maria van Hongarije, de zus van de bekende keizer Karel V, gebruikte exact deze plek als haar persoonlijke uitvalsbasis. Als landvoogdes van de Nederlanden runde zij van 1531 tot 1555 de politieke zaken in onze regio. Waar haar mannelijke collega's legers aanvoerden, koos Maria voor een andere strategie. Ze zette kunst, architectuur en grootse feesten in als een verlengstuk van haar macht.

De ervaring: Wat je ziet, hoort en voelt

Samen met de curator: Prof. Krista De Jonge, wandelen door de zalen en merken meteen de mix van origineel werk en moderne mediatoepassingen. De tentoonstelling combineert schilderijen, sculpturen, tekeningen, gravures, manuscripten en edelsmeedwerk met 3D‑modellen, geanimeerde beelden en akoestische reconstructies. De Binche-installatie is een van de blikvangers: een aquarel van de feestzaal wordt tot leven gebracht met beeld en soundscape, zodat je bijna de dansers hoort en de zaalakoestiek voelt.

Wetenschappers spreken hier over 'archeo-akoestiek'. Het is alsof je zelf tussen de dansende edellieden staat.

Visueel: portretten naar Titiaan, landschappen van Jan Brueghel en Denijs van Alsloot, en gebeeldhouwde decorelementen van Jacques Du Brœucq.

Titiaan (naar), Portret van Maria van Hongarije, na 1548, olieverf op doek, Musée des Arts décoratifs, Parijs

Jacques Du Brœucq (toegeschreven), Engel, midden zestiende eeuw, albast

Tactiel en textiel: het recent verworven en geconserveerde 16e‑eeuwse wandtapijt met een valkenjachtscène is een hoogtepunt; de conserveringsverhalen geven extra diepte aan het object.

16e‑eeuwse wandtapijt met een valkenjachtscène © Veerle Boriau

De vrienden van het museum konden dit werk recent aankopen en het werd grondig behandeld door de Koninklijke Manufactuur De Wit uit Mechelen.

Edellieden zitten op paarden en dieren rennen door een weelderig landschap. Het restauratieproces in Mechelen nam honderden uren in beslag. Zo bleef de historische integriteit bewaard.

Akoestisch: de reconstructie van de feestzaal van Binche gebruikt archeo‑akoestiek; je hoort muziek en stemmen die de ceremonie opnieuw vormgeven.

We ervaren de expo als een gelaagde voorstelling: eerst de visuele pracht, daarna de context en tenslotte de tactiele en auditieve lagen die het verhaal compleet maken.

In plaats van een strikte biografie, biedt de expositie in Mariemont een diepe duik in de wereld van deze fascinerende vrouw. Aan de hand van topstukken uit ruim veertig musea en privéverzamelingen — variërend van fijn edelsmeedwerk en manuscripten tot sculpturen en gravures — komt haar tijdperk tot leven. Blikvangers zijn onder meer Jan Brueghels weergave van het verwoeste jachtslot en het iconische portret van Maria naar Titiaan, terwijl fragiele, handgeschreven oorkondes de historische details invullen.

Een bijzonder object is een zakdoek uit 1548 waarop een lied voor Maria is gedrukt. Het lied is speciaal voor deze expo ingezongen, en ter plekke te bekijken en te beluisteren.

Bedrukte en geborduurde zakdoek met het lied 'Canon Sancta Maria succurre miseris' van Benedictus Appenzeller (1548)

Verdieping Historische en thematische achtergrond

Wie was Maria van Hongarije

Maria van Hongarije (1505–1558) was zus van keizer Karel V en landvoogdes van de Nederlanden. Ze groeide op aan het hof van Mechelen en werd in 1531 benoemd tot regentes van de Nederlanden. Haar rol was dynastiek en politiek: zij organiseerde de ceremonieën rond de troonsopvolging van Filips II en bouwde met Binche en Mariemont fysieke centra van macht en representatie.

"Maria van Hongarije maakte van haar paleis in Binche en haar paviljoen in Mariemont het middelpunt van een ambitieuze propagandacampagne."

Macht als performance

Maria begreep dat macht niet alleen door wetten en wapens wordt afgedwongen, maar ook door beelden en rituelen. Haar residenties waren podia voor spektakel: maskerades, banketten, toernooien en nagebootste veldslagen. Die spektakels waren communicatiemiddelen die de Habsburgse legitimiteit versterkten in gebieden waar de vorst niet altijd aanwezig kon zijn.

De tentoonstelling toont hoe portretten, wandtapijten en prenten als instrumenten van propaganda functioneerden.

Architectuur en landschap als statement

Jacques Du Brœucq ontwierp voor Maria het paleis van Binche en het jachtpaviljoen van Mariemont. Deze gebouwen waren geen loutere woonplaatsen; ze waren zorgvuldig gecomponeerde statements: klassieke verwijzingen, marmer, fresco's en tuinen die de Habsburgse grandeur visualiseerden. Het jachtpaviljoen fungeerde als belvédère en als scenografie voor de jacht, een activiteit die status en mannelijkheid symboliseerde.

"Tussen banketten en bolwerken leer je: de Renaissance was spektakel en strategie, en Maria stond middenin."

Henegouwen als politiek laboratorium

Henegouwen werd onder Maria een centrum waar kunst en defensie samenkwamen. Ze hield toezicht op vestingwerken, ontving militaire kaarten en combineerde culturele investeringen met strategische versterkingen van de zuidelijke grenzen. De tentoonstelling plaatst die lokale keuzes in een Europees kader: de Habsburgse dynastie en haar rivalen, vooral Frankrijk, bepaalden de geopolitieke context.

De zalen in Mariemont brengen die sfeer terug. Via een unieke 3D-installatie en akoestische reconstructie stappen we virtueel binnen in de grote feestzaal van haar paleis in Binche.

Camee, parelmoer, Filips de Schone en Karel V, anoniem, Augsburg (?), 2e helft 16e eeuw - De camee verlaat uitzonderlijk het KBR Museum en is nu te zien in de tentoonstelling "Maria van Hongarije".

Op dit fragiele kunstwerkje uit de zestiende eeuw staan Filips de Schone en Karel V afgebeeld.

Emeritus hoogleraar architectuurgeschiedenis aan de KU Leuven, Krista De Jonge, verwoordt het treffend: Toen hij de opvolging van zijn immense rijk wilde veiligstellen voor zijn jonge en in onze streken onbekende zoon Filips II, was het Maria die de promotiecampagne leidde.

Maskerade in de feestzaal van het paleis van Binche (anoniem, rond 1549-1550)

Parcours en hoogtepunten wat je niet mag missen

Expo in vier logische delen die de curatoren kozen: beheer van gebieden; beelden van macht; de inauguratie van Filips II; en landschap en architectuur van Mariemont. Elk deel heeft een eigen sfeer en sleutelstukken.

Hoogtepunten

Portretten naar Titiaan: iconische Habsburgse portrettraditie.
Gebeeldhouwde decorelementen van Jacques Du Brœucq: tonen de architecturale ambitie van Maria.
Wandtapijt valkenjacht: recent aangekocht en geconserveerd; een visueel spektakel met veel iconografie.
Akoestische reconstructie van Binche: wereldprimeur in archeo‑akoestische presentatie.
Archiefstukken en brieven: intieme inkijk in diplomatie en logistiek, zoals een brief over scheepsvracht uit 1545.

Tip: de toegang is gratis op de eerste zondag van de maand. Kom je met de touringcar? Er is ruimte voorzien rondom het domein. Er is ook een gratis audiogids via de IziTravel-app, waar de stemmen van Maria en Karel V je begeleiden.

Extra's: Kom je met kleinkinderen? Er is een leuk en interactief familieparcours met mysterieuze kisten uitgewerkt voor kinderen vanaf 6 jaar.

Mariemont nodigt ons uit om met andere ogen naar macht te kijken. We zien hoe Maria van Hongarije kunst, architectuur en spektakel gebruikte om dynastieke continuïteit te verzekeren. Voor verenigingen en groepen is deze tentoonstelling een rijke mix van visuele topstukken, digitale verbeelding en concrete verhalen die zich lenen voor verdiepende gesprekken en groepsactiviteiten. Plan je bezoek, reserveer een gids of audiogids en neem tijd om het park te verkennen. Wij raden aan om de Binche‑reconstructie als eerste te ervaren; het is de sleutel tot het hart van de expo.

Plan je bezoek

Periode: tot 10 mei 2026.

Locatie: Domein & Koninklijk Museum van Mariemont, Chaussée de Mariemont 100, 7140 Morlanwelz.

Voor groepen

Reserveer tijdig voor rondleidingen in het Nederlands of een audiogidsen. De zaalteksten zijn ook in het Nederlands aangebracht.

Handgeschreven brief van Maria van Hongarije vanuit Brugge in verband met een scheepsvracht (12 november 1545)

De tentoonstelling is samengesteld door Gilles Docquier, conservator van de afdeling Regionale en Domeingeschiedenis van het Domein & Koninklijk Museum van Mariemont, en Krista De Jonge, emeritus hoogleraar architectuurgeschiedenis aan de KU Leuven.

De tentoonstelling is een coproductie met de KU Leuven en staat onder de Hoge Bescherming van Hare Majesteit de Koningin. Ze maakt deel uit van het programma van het festival EUROPALIA ESPAÑA. Ze wordt medegefinancierd door het Creative Europe-programma van de Europese Unie.