KMSKA in 2026: drie tentoonstellingen, één museum dat verder kijkt dan zijn zalen

Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen heeft in 2026 meer te vertellen dan één tentoonstelling. Het museum brengt dit jaar verschillende kunstperiodes, kunstenaars en manieren van kijken samen.

Van de intense kleuren van Ensor, Rik Wouters en Jules Schmalzigaug tot de menselijke sculpturen van Antony Gormley en het voortdurende onderzoek naar Rubens: de tentoonstellingen verschillen sterk van elkaar, maar ze tonen allemaal hoe het KMSKA zijn collectie telkens opnieuw tegen het licht houdt.

Dat past bij een museum dat na de heropening in 2022 een groot publiek blijft aantrekken. In 2025 ontving het KMSKA ruim 570 000 bezoekers, een nieuw record. Het museum koppelt grote tentoonstellingen aan de vaste collectie, onderzoek, restauratie en publieksactiviteiten.

Voor 2026 kiest het bovendien nadrukkelijk voor internationale kunstenaars en projecten die de grenzen van de museumzalen opzoeken.

Wanneer kleur bijna muziek wordt

Zingend rood. Topstukken van Ensor, Wouters en Schmalzigaug voert de bezoeker naar het hart van het Belgische modernisme rond 1900. De tentoonstelling loopt nog tot en met 30 augustus 2026 en onderzoekt hoe kunstenaars nieuwe manieren zochten om emotie en beweging zichtbaar te maken met krachtige, vibrerende pigmenten. Kleur krijgt daarbij niet de rol van decoratie, maar van een zelfstandige kracht die kan trillen, bewegen en bijna muzikaal kan werken.

James Ensor, Rik Wouters en Jules Schmalzigaug vormen de drie centrale namen. Het KMSKA beschikt over de grootste collecties van deze kunstenaars en brengt hun werk voor het eerst zo nadrukkelijk samen. Alle drie probeerden ze het zachte kleurenpalet van de impressionisten te doorbreken. Ze zochten naar volle, krachtige pigmenten die hun schilderijen meer expressie en beweging gaven. Rood vormt daarbij een belangrijke rode draad, maar staat voortdurend in dialoog met blauw, groen en geel.

Het idee van het zingende rood komt van Schmalzigaug zelf. In 1914 schreef hij aan Umberto Boccioni over het opvallende rood in Rubens' De aanbidding door de koningen. Voor Schmalzigaug had kleur zoveel intensiteit dat je haar bijna kon horen. Die gedachte vormt een belangrijk uitgangspunt voor de tentoonstelling: kleur kan zingen, botsen en bewegen en zo bijna een muzikale ervaring oproepen.

Niet toevallig opent de tentoonstelling met Heilige familie met de papegaai (1614-1633) van Peter Paul Rubens. Het kenmerkende Rubensrood vormt een vroege, krachtige inspiratiebron. Daarna toont Zingend rood hoe ook kunstenaars als Henri De Braekeleer en Adolphe Monticelli experimenteerden met een vrijer, resonant kleurpalet. Hun scherpe analyse van kleur vormde op haar beurt een nieuw artistiek voorbeeld. Rik Wouters liet zich bijvoorbeeld inspireren door de kleine vermiljoenen accenten in het werk van De Braekeleer.

De tentoonstelling maakt ook duidelijk dat kleur en muziek voor de modernisten dicht bij elkaar konden liggen. Golvende en zwierige lijnen brengen schilderijen in beweging en geven ze een voelbaar ritme. De Franse componist Claude Debussy, een tijdgenoot van deze kunstenaars, gebruikte de arabesk eveneens in zijn muziek. Het KMSKA verbindt zo schilderkunst en muziek zonder dat het ene medium het andere hoeft te vervangen.

Dat idee krijgt ook een interactieve vertaling. De tentoonstelling nodigt bezoekers uit om zelf met kleur en muziek aan de slag te gaan. Daardoor kijk je niet alleen naar de zoektocht van Ensor, Wouters en Schmalzigaug, maar ervaar je ook hoe kleur, ritme en emotie elkaar kunnen beïnvloeden.

En precies daar krijgt Zingend rood voor mij iets extra's. Je verlaat de tentoonstelling niet alleen met beelden van krachtige kleuren op je netvlies. Het rood blijft nog even nazinderen.

Antony Gormley. Geestgrond

"Het onmetelijke bevindt zich in onszelf. Het hoort bij een soort uitbreiding van het zijn die het leven tempert en die voorzichtigheid onderdrukt, maar die opnieuw opwelt wanneer we alleen zijn. Zodra we tot stilstand komen, zijn we elders; we dromen in een wereld die onmetelijk is". ~ Gaston Bachelard, 1958

Een heel andere ervaring biedt Antony Gormley. Geestgrond, nog tot en met 20 september 2026. De Britse kunstenaar brengt sculpturen en nieuwe creaties samen in dialoog met de collectie en de architectuur van het KMSKA.

Gormley werkt al meer dan vijftig jaar rond één fundamenteel onderwerp: de mens en zijn plaats in de wereld. Zijn sculpturen, installaties en tekeningen onderzoeken de relatie tussen lichaam, ruimte en omgeving. Voor het KMSKA krijgt die zoektocht een bijzondere vorm, omdat de kunstenaar niet alleen met de collectie in gesprek gaat, maar ook met het gebouw zelf.

Gormleys beelden brengen me ook terug naar een veel vroegere kennismaking met zijn werk. Op Brussels Airport zag ik ooit zijn Angel of the North, een maquette van het monumentale beeld dat hij in 1998 in Gateshead realiseerde. Ik reed toen dagelijks naar mijn werk bij het MDC en kwam het beeld daardoor telkens opnieuw tegen. Het beeld met zijn uitgespreide vleugels bleef bij me hangen, misschien juist omdat ik het niet in een museumzaal tegenkwam, maar op een plek waar mensen onderweg zijn. Dat gevoel herken ik nu opnieuw bij Geestgrond. Gormleys sculpturen vragen je niet alleen om naar een beeld te kijken, maar maken je ook bewust van de ruimte waarin je zelf staat. Net als toen op de luchthaven gaat het beeld daardoor deel uitmaken van de plek. Misschien verklaart dat waarom sommige sculpturen in je geheugen blijven hangen, lang nadat je alweer verder bent gereisd.

"What can sculpture do and what does it feel like to be alive?" ~Antony Gormley

Het parcours blijft dan ook niet binnen de klassieke museumgrenzen. Meer dan honderd werken verspreiden zich door het museum en reiken tot het dak, het museumplein en de kaaien. De architectuur maakt deel uit van de tentoonstelling. De bezoeker beweegt daardoor voortdurend tussen sculptuur, gebouw, collectie en publieke ruimte.

Dat maakt Geestgrond ook tot een tentoonstelling die je lichamelijk ervaart. Je loopt tussen de sculpturen, verandert voortdurend van standpunt en maakt zelf deel uit van de ruimte waarin de werken functioneren. In de voorlaatste zaal brengt The Heart vroege werken, tekeningen, notitieboekjes, foto's en andere documenten samen. Daarna leidt het parcours naar Cave, een monumentale constructie uit 2019 waarin bezoekers letterlijk naar binnen kunnen stappen.

De titel Geestgrond verwijst naar vruchtbare grond uit de ijstijd. Tegelijk verbindt de naam het geestelijke met het materiële, de menselijke ervaring met de aarde. Daarmee sluit de tentoonstelling aan bij Gormleys bredere onderzoek naar de relatie tussen lichaam en omgeving.

Een museum dat ook zijn eigen collectie onderzoekt

Naast de tijdelijke tentoonstellingen speelt zich in het KMSKA nog een ander verhaal af. Het museum toont niet alleen kunst, het onderzoekt ook hoe kunstenaars hun werken maakten en hoe restauratoren die werken vandaag kunnen bewaren.

De restauratie van de Tronende Madonna omringd door heiligen van Rubens vormde daarvan een opvallend voorbeeld. Restauratoren werkten twee jaar lang in de Rubenszaal, omdat het monumentale altaarstuk te groot was om naar een andere ruimte te verplaatsen. Bezoekers konden het proces rechtstreeks volgen, van technische onderzoeken en scans tot het verwijderen van vergeeld vernis en het retoucheren van verfverlies.

Het onderzoek leverde bovendien nieuwe inzichten op in Rubens' werkwijze. Analyses van de verflagen toonden onder meer aan dat onder bepaalde houdingen meerdere eerdere versies schuilgaan. Het museum gebruikte de restauratie zo niet alleen om een schilderij te conserveren, maar ook om meer kennis over Rubens en zijn atelier op te bouwen.

De Tronende Madonna kreeg vorig jaar opnieuw haar plaats in de Rubenszaal. Intussen richt Studio Rubens zich op het volgende grote werk: De Aanbidding door de koningen. Ook die restauratie volgt het publiek van dichtbij. Het KMSKA koppelt het project aan wetenschappelijk onderzoek en werkt daarvoor samen met onder meer de Universiteit Antwerpen. De restauratie loopt naar verwachting tot 2027, het jaar waarin Antwerpen 450 jaar Rubens viert.

Zo ontstaat een interessante derde laag naast de twee grote tentoonstellingen. Je kijkt niet alleen naar het eindresultaat van eeuwen kunstgeschiedenis, maar krijgt ook een blik op het onderzoek en de technieken die nodig zijn om die kunst te begrijpen en te bewaren.

Buiten begint een ander deel van het verhaal

Wie na de tentoonstellingen het museum verlaat, merkt dat de aandacht voor kunst niet abrupt stopt aan de deur.

Rond het KMSKA verandert de stad opnieuw in een omgeving waarin beelden, architectuur en details om aandacht vragen. De monumentale museumgevel vormt daarbij een vanzelfsprekend beginpunt. De zuilen, reliëfs en sculpturale details geven het gebouw zelf een uitgesproken artistieke aanwezigheid.

Maar ook enkele straten verder blijft de blik gemakkelijk haken. Een beeld staat tussen de bomen. Twee monumentale figuren tekenen zich af tegen de gevels. Elders trekt een opvallende architectuur de aandacht met sierlijke lijnen, kleurrijke baksteen, decoratieve elementen en een balkon dat bijna de vorm van een schip krijgt.

Wie meer wil weten over de verhalen achter die gevels, beelden en straten, kan een rondleiding met een stadsgids overwegen. Zo kijk je niet alleen naar de omgeving, maar leer je ook de geschiedenis en de verhalen kennen die achter al die details schuilgaan.

Dat maakt de foto's die we tijdens het bezoek maakten meer dan illustratiemateriaal. Ze tonen hoe gemakkelijk je vanuit het museum een andere manier van kijken meeneemt naar buiten.

Dat past vooral bij Geestgrond. Gormley laat zijn tentoonstelling letterlijk verderlopen dan de museumzalen, tot op het dak, het museumplein en de kaaien. Het KMSKA zoekt daarmee bewust de grens op tussen kunstwerk, gebouw en publieke ruimte.

Ook Zingend rood krijgt buiten een subtiele echo. Binnen onderzoeken Ensor, Wouters en Schmalzigaug wat kleur en lijn met een schilderij kunnen doen. Buiten verschuift de aandacht naar gevels, materialen, vormen, ornamenten en beelden. De stad biedt geen voortzetting van de tentoonstelling in letterlijke zin, maar stimuleert wel dezelfde houding: kijk nog eens goed.

Drie tentoonstellingen, veel manieren om te kijken

Dat vormt uiteindelijk de sterkste rode draad door het KMSKA-programma van 2026.

Zingend rood laat zien hoe kunstenaars kleur een nieuwe intensiteit gaven. Antony Gormley. Geestgrond onderzoekt de verhouding tussen lichaam, ruimte en omgeving. Studio Rubens toont hoe hedendaags onderzoek oude meesterwerken opnieuw kan lezen. En buiten zet de stad die aandacht voor kunst en vorm verder, zonder dat er een museumticket aan te pas komt.

Wie voor één tentoonstelling naar Antwerpen komt, krijgt daardoor gemakkelijk meer mee dan verwacht. Wie voor Gormley komt, ontdekt hoe een beeldhouwer een museumgebouw en de publieke ruimte naar zijn hand zet. Wie voor Zingend rood komt, krijgt bovendien nog maar weinig tijd om de tentoonstelling te zien.

Het is trouwens niet de eerste keer dat VeDi-Trips hier verslag doet. Eind 2025 brachten we al de tentoonstelling Magritte. La ligne de vie, waarin Magrittes lezing uit 1938 en zijn eigen kijk op zijn werk centraal stonden. Die reportage kreeg bij ons de titel De Fluisterende Schilder: Waarom Magritte in Antwerpen zijn Zwijgen Verbrak.  Wie na dit bezoek nog eens wil terugkijken naar onze eerdere KMSKA-reportage, kan daar opnieuw het verhaal van Magritte en zijn Antwerpse connectie lezen.

Wie Zingend rood nog wil meepikken, moet zich haasten: de tentoonstelling loopt nog tot en met 30 augustus 2026. Daarna verdwijnen de werken van Ensor, Wouters en Schmalzigaug uit deze tijdelijke presentatie.

Misschien vormt dat meteen de mooiste reden om niet te lang te wachten. Eerst de kleuren die bijna zingen, daarna de sculpturen van Gormley en vervolgens de stad in. Het KMSKA geeft je in 2026 alle redenen om langer te blijven kijken.

Meer lezen over dit onderwerp 

Zin in nog meer ontdekkingen? Je reis hoeft hier niet te stoppen. 

• Zoek je naar andere bezienswaardigheden in de buurt, raadpleeg dan onze Ontdek onze interactieve VeDi-kaart
• Blader verder in onze overzichtslijsten per thema of per regio
• Extra inspiratie nodig? Bezoek ook de toeristische dienst van de streek voor actuele informatie over evenementen, openingsuren en tijdelijke activiteiten.

Openingsfoto - Fotografie: © Veerle Boriau (tenzij anders vermeld) - Tekst: Diane Geerts | Gepubliceerd: 20 augustus 2026

Met dank aan het KMSKA voor de gastvrije ontvangst en de mogelijkheid om deze tentoonstellingen te bezoeken.