Rome en zijn goden, een verhaal van diversiteit en inclusie

06-02-2026

De Sfeer van Archeocentrum Velzeke: Waar de bodem spreekt

Na onze eerste kennismaking met de goden in de expo OMG! trekken we de laarzen aan en stappen we het veld op. Want het gebeurt niet elke dag dat de geschiedenisboeken ter plekke herschreven worden. En al helemaal niet in onze eigen Vlaamse achtertuin. Toch is dat precies wat er momenteel in Velzeke, een deelgemeente van Zottegem, aan de gang is.

Wij trokken naar het hart van de Zwalmstreek, waar de bodem onlangs een geheim van maar liefst vijf hectare groot onthulde. Wat we daar aantroffen, is veel meer dan een verzameling oude scherven. Het is een tijdreis die ons beeld van de Romeinen in België volledig op zijn kop zet. Van een gigantisch legerkamp tot een intieme ontmoeting met goden zoals Jupiter en Mithras: Velzeke staat plotseling in het middelpunt van de archeologische wereld. Ga je met ons mee op expeditie?

Voor ons als bezoekers voelt het alsof we getuige zijn van een 'cold case' die na 2000 jaar eindelijk is opgelost. De combinatie van de indrukwekkende opgravingen buiten en de tentoonstelling binnen maakt dit tot een absolute aanrader voor elke groep die verder kijkt dan de standaard toeristische paden. Hier voelen we de adem van keizer Augustus bijna letterlijk in onze nek.

"OMG! Op stap met Romeinse goden..."

Na onze eerste indrukken van de omgeving, duiken we de diepte in. Letterlijk, want de tijdelijke tentoonstelling OMG! Op stap met Romeinse goden... bevindt zich op de lager gelegen verdieping van de nieuwe vleugel van het Archeocentrum.

Onze ontdekkingstocht begint bij de balie, waar we een bijzonder hartelijk welkom krijgen van de onthaalbedienden. Al snel maken we kennis met Johan Deschieter, archeoloog en wetenschappelijk medewerker. Johan is niet zomaar een gids; hij is een man die werkelijk brandt van passie voor zijn vak. Met een aanstekelijke bevlogenheid neemt hij ons op sleeptouw.

Johan steekt meteen enthousiast van wal: "Verwacht hier geen droge, chronologische opsomming van feiten," vertelt hij ons met fonkelende ogen.

Hij legt uit dat de expo, die loopt tot en met 30 september 2026, volledig is opgebouwd als een zintuiglijke ervaring rond tien thematische modules. Onder zijn bezielde begeleiding voelen we direct dat dit geen gewoon museumbezoek wordt. Het is een persoonlijke reis door de tijd waarbij de oude godenwereld vlijmscherp en haarfijn wordt neergezet.

Hij schildert de status van de goden met woorden, zo helder en accuraat dat de geschiedenis voor onze ogen weer tot leven komt. Onder zijn deskundige leiding stappen de goden van hun voetstuk en worden ze een tastbaar deel van ons eigen verhaal. Het is die zeldzame combinatie van wetenschappelijke precisie en puur verteltalent die deze rondgang onvergetelijk maakt.

Van studentenkamer naar tempel

Onze reis begint verrassend herkenbaar. We stappen niet direct de oudheid in, maar komen terecht in een hippe, hedendaagse studentenkamer. Hier valt ons meteen op hoe intens de Romeinse invloeden nog steeds in ons dagelijks leven verweven zijn.

Merknamen zoals Nikè of Mars, de namen van de planeten en zelfs onze kalender hebben allemaal hun wortels in die oude religie.

Het is een slimme hook: voordat we de goden echt ontmoeten, beseffen we dat we ze eigenlijk al lang kennen.

Kijk maar eens goed rond in je eigen buurt. De kans is groot dat de lokale viswinkel Neptunus heet, een directe knipoog naar de machtige god van de zee. Of denk aan de sportclub (bv. Fortuna), die de naam van een Romeinse held/heldin draagt. Maar we gaan nog een stapje verder, want de link met de goden zit vaak in de kleinste hoekjes van onze dag.

Wist je bijvoorbeeld dat we elke ochtend aan de ontbijttafel onbewust een offer brengen aan de godin Ceres? Zij was de godin van de landbouw en het graan. Onze geliefde 'cereals' of cornflakes hebben hun naam rechtstreeks aan haar te danken. En wanneer je je auto instapt, rijd je letterlijk op de kracht van het vuur. Het proces om rubber sterk te maken noemen we immers 'vulcanisatie', vernoemd naar Vulcanus, de god van de smederij en de vulkanen.

Zelfs onze tijdrekening is een goddelijk eerbetoon. Elke keer als we op 1 januari een nieuw hoofdstuk aansnijden, doen we dat onder het waakzame oog van Janus. Deze god met de twee gezichten keek tegelijkertijd naar het verleden en de toekomst en gaf zijn naam aan onze eerste maand. De Romeinse goden zijn dus nooit echt weggegaan. Ze hebben zich simpelweg vermomd in onze moderne wereld, wachtend tot wij ze in Velzeke weer in hun volle glorie herontdekken.

Vervolgens stappen we door een 'tijdscapsule'. De klok wordt meer dan twee millennia teruggedraaid. Wat volgt is een lange galerij die de versmelting toont tussen de inheemse Keltische gebruiken en de nieuwe Mediterrane invloeden die de Romeinen meebrachten.

Primeur, er komt een Topstuk: een bronzen buste van keizer Trajanus (Belgische primeur vanaf 1 april 2026). Dit absolute topstuk is in bruikleen van het August Kestner Museum uit Hannover. ~Johan Deschieter – Archeoloog/wetenschappelijk medewerker

Oog in oog met de Capitolijnse triade

Het hart van de tentoonstelling wordt gevormd door de ontmoeting met de goden zelf. We zien prachtige cultusbeeldjes in brons en aardewerk . Het zijn niet alleen de bekende namen zoals het trio Jupiter, Juno en Minerva die de revue passeren.

Onze weg leidt ons naar de indrukwekkende reconstructie van de Gallo-Romeinse omgangstempel. Terwijl we door het ambulatorium wandelen, de statige zuilengang rondom het gebouw, gluren we nieuwsgierig naar binnen in de cella.

In dit heilige hart van de tempel staat een levensgroot houten beeld van Mercurius ons op te wachten. De buitenwanden zijn kleurrijk beschilderd en overal zien we graffiti met persoonlijke geloften, precies zoals dat in de oudheid de gewoonte was. In de vitrines ontdekken we glimmende mantelspelden en munten. Het voelt bijna alsof vrome bezoekers deze offers hier slechts enkele minuten geleden voor hun god hebben achtergelaten.

Een mystieke ervaring: De Mithrastempel

Het hoogtepunt qua beleving vinden we in module 8. Hier heeft men het interieur van een Mithrastempel gereconstrueerd . We worden uitgenodigd om te gaan zitten. De ruimte is gevuld met specifieke geluiden en een uitgekiende belichting die de mystieke sfeer van deze mysteriegodsdienst oproept.

Het voelt bijna illegaal, alsof we stiekem aanwezig zijn bij een ritueel dat voor buitenstaanders verboden was. De inrichting is gebaseerd op archeologische data uit plaatsen als Wiesbaden en Ostia. Het brengt de abstracte geschiedenis van de 3de eeuw, toen oosterse cultussen onze streken bereikten, op een indringende manier tot leven.

We gaan ook op zoek naar Het geheim onder de akkers

Terwijl de tentoonstelling ons onderdompelt in de spirituele wereld, vertelt de grond buiten het verhaal van de harde militaire realiteit. Dit is waar Velzeke zijn nieuwe status als archeologische hotspot aan te danken heeft.

Het grootste legerkamp van België

Jarenlang vermoedden archeologen het al, maar nu is het bevestigd: in Velzeke lag een Romeins legerkamp van vijf hectare groot. Dit is geen kleine buitenpost. De V-vormige spitsgrachten die zijn aangetroffen, wijzen op een grootschalige militaire installatie uit de Augustijnse periode (27 v.Chr. - 14 n.Chr.).

Dit betekent dat we hier te maken hebben met de allereerste fase van de Romeinse bezetting. Het kamp is meer dan 2000 jaar oud en diende waarschijnlijk als een strategisch punt om de lokale bevolking te rekruteren voor het Romeinse leger.

Waarom is dit relevant voor uw groep?

Voor bezoekers die geïnteresseerd zijn in hoe onze maatschappij is gevormd, is dit cruciaal. Dit kamp was de motor voor de "romanisering" van onze streken. De aanwezigheid van duizenden soldaten zorgde voor een economische boost. Er moesten wegen worden aangelegd en voedsel worden geproduceerd, wat leidde tot nieuwe nederzettingen en een vermenging van culturen.

Archeologe Ingrid In 't Ven legt uit dat het onderzoek jarenlang gebeurde via bodemscans, maar dat de schop nu eindelijk de grond in is gegaan om de fysieke bewijzen boven te halen. Hoewel het kamp zelf niet meer zichtbaar is in het landschap (het zit diep onder de grond), wordt er gewerkt met digitale visualisaties om de grootsheid ervan aan de bezoekers te tonen.

Unieke collectiestukken

Wat de link tussen het kamp en de tentoonstelling versterkt, zijn de objecten. Veel van de getoonde cultusobjecten komen uit de eigen bodem van Velzeke en het nabijgelegen Kruishoutem. Het museum vult dit aan met meer dan 300 stukken uit binnen- en buitenlandse collecties, waaronder de Universiteit Gent en musea uit onder andere Nederland en Zwitserland. Een bijzonder detail is de bronzen tuba uit Harelbeke, die hier voor het eerst aan het grote publiek wordt getoond en een zeldzame blik werpt op Romeinse muziek.

Een blik in de toekomst: Het legerkamp als hoofdrolspeler

We sluiten ons gesprek met Johan af met de onvermijdelijke vraag: wat staat er de komende jaren nog op de planning voor deze bijzondere plek? Johan glimlacht en vertelt dat hun ambities groot zijn.

"We hebben nog ontzettend veel dromen," zegt hij enthousiast. De meest concrete droom is er een voor over enkele jaren. Hopelijk komt er bv. een grootschalige tentoonstelling die volledig in het teken staat van militair erfgoed. Het onlangs bevestigde, gigantische legerkamp zou daarin een absolute hoofdrol krijgen. Mocht het lukken dan belooft het een indrukwekkend project te worden waarbij de kracht en de strategie van het Romeinse rijk in de Vlaamse Ardennen pas echt tastbaar worden voor het grote publiek.

Voor wie niet kan wachten, blijft de huidige expo gelukkig nog een hele tijd toegankelijk. Het is sowieso de perfecte voorbereiding op wat er nog komen gaat.

Plan je Bezoek: Praktische Tips

Een bezoek aan Velzeke is perfect te combineren in een dagprogramma in de Vlaamse Ardennen. Hier zijn de praktische zaken die u moet weten voor uw groepsplanning.

Locatie: Archeocentrum Velzeke, Doolbosweg 2, 9620 Zottegem (Velzeke).
Periode tentoonstelling: De expo "OMG! Op stap met Romeinse goden..." loopt nog tot en met 30 september 2026.
Voor kinderen: Reist u met gezinnen? Er is een speciaal parcours "Oh Mini Gods!" met een zoektocht, verkleedsessies en workshops. Ideaal om de jongste bezoekers op een speelse manier te betrekken.
Publicatie: Voor wie zich vooraf wil inlezen of een aandenken wil, is er het prachtige rijk geïllustreerde boek 'Op stap met Romeinse Goden', dat dieper graaft in de thema's van de expo.

Conclusie: Velzeke: Een ontmoeting met onze eigen wortels

Velzeke staat definitief op de kaart. Wat ooit een rustige stip in de Vlaamse Ardennen was, vormt nu het decor van een van de belangrijkste archeologische doorbraken in ons land. De combinatie van het reusachtige, pas bevestigde legerkamp en de sfeervolle tentoonstelling OMG! maakt dit tot een bestemming die je niet mag missen.

We leren hier niet alleen over goden en soldaten, maar we herkennen onszelf in hun verhalen. Hun rituelen en ambities lijken na tweeduizend jaar nog steeds op die van ons. Het is soms bizar, maar vaker nog verrassend herkenbaar. De leefwereld van de Romeinen blijft onze verbeelding prikkelen.

Velzeke biedt een rijke mix van wetenschap en beleving. Het is een plek die gezinnen boeit en verenigingen inspireert. De recente opgravingen geven een extra diepgang aan het verhaal van de Romeinen in Vlaanderen.

Wij raden je aan om een groepsbezoek te plannen en een rondleiding met een gids te boeken. Zo komen de kleinste details echt tot leven. Combineer de expo ook zeker met een wandeling door het omliggende landschap om de historische sfeer echt te voelen.

Wacht niet te lang met plannen, want deze tentoonstelling loopt tot 30 september 2026. Wij nodigen alle verenigingen en meerwaardezoekers uit om nu te reserveren. Zet Velzeke op de agenda voor een leerzame en verrassende daguitstap die je blik op onze eigen geschiedenis voorgoed verandert.

Wilt u uw groepsbezoek echt onvergetelijk maken? Wij dachten na over enkele originele invalshoeken die u niet in de standaardfolder vindt:

Romeins "Speeddating" met Goden: Organiseer voor uw groep een ludieke activiteit in de tentoonstelling. Iedere deelnemer trekt bij binnenkomst een kaartje met een eigenschap of probleem (bv. "Ik heb geldzorgen" of "Ik ben verliefd"). Ze moeten vervolgens in de tentoonstelling op zoek gaan naar de Romeinse god die de beste 'match' is voor hun probleem en achteraf pitchen waarom deze god hen gaat helpen. Dit dwingt bezoekers om echt te lezen en te kijken naar de functies van de goden (Mercurius voor handel, Venus voor liefde, etc.).
De "Legioen-Lunch" op het veld: In plaats van een standaard restaurantbezoek, regel (in samenwerking met een lokale cateraar of het museum) een picknick precies op de coördinaten van het voormalige legerkamp. Terwijl de gids vertelt over de V-vormige grachten onder uw voeten, eet de groep een maal gebaseerd op Romeinse rantsoenen (maar dan lekkerder): speltbrood, vijgen, olijven, harde kaas en posca (of een moderne wijnvariant).
Romeinse wandeling + proeverij: combineer een rondleiding met een proeverij van ingrediënten uit de Romeinse keuken.

Deel je reflectie met ons op onze Facebook - #veditrips #veditrips@volgers #velzeke #romeinen

Fotografie: © Veerle Boriau (tenzij anders vermeld) - Tekst: Diane Geerts | Update 6 februari 2026 | Gepub. 6 februari 2026

Deze excursie is tot stand gekomen samen met Archeologisch Museum van Velzeke. Dank je wel Johan!